Iedereen die bij ons of de AutismeAcademie trainingen volgt kent natuurlijk Aap Fant en Krook. We komen namelijk altijd met onze knuffels die de drie breinen vertegenwoordigen. Aap voor ons denkende brein, Fant voor onze emoties en Krook voor ons reptielenbrein. Altijd leuk voor de uitleg. Een paar jaar geleden werd ik bij de directie van een sociale werkplaats geroepen om daar uit te leggen waarom medewerkers onderling riepen “Nu niet, mn aapje ligt eraf” en zelfs iemand die tegen de directeur zei “Ga ff zitten, ik haal koffie voor je want ik zie dat jouw aapje er zo afkukkelt”. Prachtig toch om op deze manier meer begrip voor overprikkeling en de gevolgen daarvan te krijgen. Als Aap van Fant is gevallen kun je niet meer nadenken, raakt Fant in paniek en hapt Krook naar alles en iedereen. We hebben er ook een mooie animatie van. Die vind je onder aan de pagina.
Nu hebben we naast onze knuffels ook een kaartenset. Een top idee van Jaqueline van Kwintes. Je kunt de kaartjes gebruiken om makkelijk uit te leggen wat er gebeurt als er stress is. Zelfs kinderen van 4 jaar snappen dit al. De kaartjes zijn makkelijk mee te nemen (visitekaartje formaat) en gezien de prijs kun je hier en daar ook wel een setje kado doen.
Bestellen kan via info@autismeacademie.nl
De prijs van een setje bedraagt € 6 euro en wil je ze in een transparant doosje dan is het € 7 euro. (excl verzendkosten)
Het Drie-enige Brein
Het drie-enige brein is een eenvoudig verklaringsmodel dat onze hersenen opdeelt in drie delen: het reptielenbrein, het limbisch systeem en de neocortex. Het reptielenbrein is het oudste en meest instinctieve deel, verantwoordelijk voor basisfuncties zoals hartslag en ademhaling. Het limbisch systeem regelt emoties, sociale betrokkenheid en het labelen van ervaringen als veilig of onveilig. De neocortex is het jongste deel en verwerkt informatie cognitief en rationeel.
De drie hersengebieden
Hoewel de hersenen als geheel samenwerken, dienen de drie hersengebieden elk hun eigen doel. Het reptielenbrein, limbisch systeem en de neocortex worden metaforisch weergegeven door de krokodil, de olifant en het aapje. De neocortex is verantwoordelijk voor cognitieve verwerking, denken, taal, beredeneren, besluitvorming en zelfreflectie. Evolutionair gezien is dit brein zo jong dat er nog weinig bedrading is tussen de neocortex en het limbisch systeem, waardoor de neocortex erg gevoelig is voor stress.
De Neocortex: geen denken onder stress
Onze neocortex stelt ons in staat tot zingeving en het vormgeven van ons leven. Dit deel van het brein bevat geleerde, bewuste informatie. Bij stress wordt de neocortex echter snel ‘gekaapt’ door het limbisch en reptielenbrein, waardoor het denken van weinig tot geen invloed is. Omdat de bedrading tussen de neocortex en het limbisch systeem beperkt is, verliest de neocortex de regie bij stress.
Het Limbisch Systeem: emoties
Het limbisch systeem genereert onze emoties en zorgt voor sociale betrokkenheid en gehechtheid. Dit deel van het brein labelt eerdere ervaringen als veilig of onveilig, gebaseerd op onze interactie met de omgeving. Het limbisch systeem wordt gevormd op een gebruiksafhankelijke manier. Bij een veilige omgeving vormt het brein een standaard instelling van veiligheid en vertrouwen. Bij een onveilige omgeving ontstaat een standaard instelling van angst.
De amygdala, de ‘rookmelder’ voor gevaar, speelt hierbij een cruciale rol. Het scant voortdurend onze omgeving en reageert op gevaar nog voordat de neocortex deze informatie kan verwerken. Bij bedreiging schakelt het brein over naar overlevingsmodus, waarbij de neocortex tijdelijk buitenspel staat. Dit kan leiden tot gedragingen waar we later spijt van krijgen.
Het Reptielenbrein: overleven op instinct
Het reptielenbrein is het oudste en meest instinctieve deel van ons brein. Het regelt automatische functies zoals ademhaling en spijsvertering en is altijd actief. Dit deel van het brein werkt samen met het limbisch systeem als onze ‘lijfwacht’. Het reptielenbrein reageert op gevaar door instinctieve, vaak impulsieve acties aan te sturen.
Onze hersenen hebben als primaire taak ons in leven te houden. Bij stress, waarbij gevaar dreigt, sturen de hersenen signalen om het lichaam klaar te maken voor overleving. Dit gebeurt automatisch, zonder bewuste tussenkomst. In een vertrouwde omgeving ontspant het brein, maar bij onveiligheid schakelt het brein over op overlevingsstand. De opties die we dan hebben, zoals vechten, vluchten, of bevriezen, worden razendsnel door ons brein gekozen. Deze reacties zijn evolutionair en komen bij alle zoogdieren voor.
Zie hier de animatie over onze Aap Fant en Krook