Communicatie bestaat uit meer dan alleen woorden en gezichtsuitdrukkingen. Het omvat ook lichaamstaal, stemgebruik, intonatie en tempo. Stress kan ons geheugen en waarnemingsvermogen beperken, waardoor herinneringen aan traumatische gebeurtenissen vaak onbetrouwbaar zijn. Ons onderbewuste slaat echter wel informatie op, die bij spanning naar boven kan komen. Veranderingen in onze 6 communicatiekanalen kunnen vaak wijzen op spanningen.
Verbale en Non-Verbale communicatie
Verbale communicatie: meer dan woorden
Mensen focussen vaak op de verbale inhoud en gezichtsuitdrukkingen tijdens een gesprek. Maar deze vormen slechts twee van de 6 communicatiekanalen. Gesproken taal is vaak onbetrouwbaar, vooral bij stress of trauma. Stress kan veranderingen in het taalgebruik veroorzaken, zoals het maken van ongepaste grapjes, het vervormen van informatie of het spreken in een andere persoonsvorm dan de ik-vorm. Deze taalveranderingen kunnen duiden op onderliggende spanning of trauma.
Non-verbale communicatie bestaat uit meer dan alleen gezichtsexpressies en gebaren. Ook kleding, lichaamsversieringen en kleurgebruik zenden signalen uit. Onze lichaamstaal is grotendeels onbewust. Hoe we ons gedragen, vertelt veel over onze emotionele staat. Bijvoorbeeld, gezichtsexpressies spelen een grote rol in het overbrengen van emoties. Er zijn 43 gezichtsspieren die samen verschillende emoties kunnen uitdrukken, zoals vreugde, boosheid, afkeer, minachting, verdriet of angst. Hoewel deze expressies vaak maar kort zichtbaar zijn, kunnen ze veel onthullen over wat iemand voelt.
Ons stemgeluid is een belangrijk onderdeel van communicatie en omvat het volume, de toonhoogte en de kwaliteit van de stem. Stress kan ervoor zorgen dat het stemgeluid verandert, zoals een trillende stem of een verhoging in volume. Veranderingen in het stemgeluid zijn vaak subtiel, maar kunnen belangrijke aanwijzingen geven over de gemoedstoestand van een persoon.
Onze lichaamsbewegingen, zoals gebaren en houding, spelen een hoofd rol in non-verbale communicatie. Deze signalen kunnen verkeerd worden geïnterpreteerd, maar ze geven veel prijs over de emoties van een persoon. Bij stress kunnen mensen bijvoorbeeld met hun vingers tikken of met hun voeten tappen. Oogcontact kan ook veranderen bij spanning. Door bewust te zijn van zowel je eigen lichaamstaal als die van anderen, kun je effectiever communiceren en misverstanden voorkomen.
De manier waarop iemand communiceert – de interactiestijl – zegt veel over de (onbewust) ervaren innerlijke spanning. Langere pauzes tussen woorden, stotteren of haperen kunnen bijvoorbeeld wijzen op ongemak. Ook kan iemand het vermijden om een vraag direct te beantwoorden, wat kan wijzen op emotionele spanning. Het herkennen van deze veranderingen kan helpen om communicatieproblemen in een vroeg stadium te signaleren.
Ons lichaam reageert automatisch op stressvolle situaties met fysieke veranderingen. Deze reacties, zoals zweten, een verhoogde hartslag en blozen, zijn vaak onbewust en moeilijk te manipuleren. Ze kunnen optreden bij triggers die ons herinneren aan stressvolle en traumatische gebeurtenissen. Deze lichamelijke signalen bieden belangrijke aanwijzingen over iemands emotionele toestand, zelfs als die persoon probeert kalm te blijven.
Wij vinden het belangrijk om ons niet alleen te richten op de signalen van anderen, maar ook op onze eigen lichaamstaal en communicatie. Deze bewustwording helpt bij het bevorderen van co-regulatie, wat vervolgens weer een positief effect heeft op het verminderen van stress en het creëren van een veilige, ondersteunende omgeving voor de ander waarbij dit nog niet zo goed lukt.
Communicatie en de invloed over en weer op elkaar is een onderdeel in al onze trainingen. Start TraumaTraining op 11 september as.
Meer info op onze site www.autismeacademie.nl
Ook in ons boek Onuitwisbaar vind je de meer uitgebreide informatie over stress, trauma en communicatie.