Generationeel trauma, het proces waarbij trauma van de ene generatie op de andere wordt doorgegeven, is een steeds meer erkend fenomeen. Gabor Maté, een expert op het gebied van trauma, benadrukt de grote impact die dit heeft op ouders en kinderen
Het idee dat trauma van de ene generatie op de andere wordt doorgegeven, wordt steeds meer erkend. Gabor Maté, de bekende expert op het gebied van trauma, brengt deze realiteit krachtig onder woorden. Maté stelt dat we ons niet kunnen losmaken van onze voorgeschiedenis. De ervaringen van onze ouders en grootouders sijpelen letterlijk ons leven binnen op emotioneel, biologisch en gedragsmatig niveau. Maar wat betekent dit voor ons als ouders, professionals en iedereen die worstelt met stress en gedrag? Wat kunnen we doen, en waarom is het zo belangrijk om ons hiervan bewust te zijn?
Het is niet met jou begonnen
Het concept van het is niet met jou begonnen, gebaseerd op het werk van Mark Wolynn, leert ons dat we niet losstaan van de mensen om ons heen. We zijn gevormd door de ervaringen, emoties en trauma’s van onze ouders. Daniel Siegel, een vooraanstaand neurobioloog, heeft het over “interpersoonlijke neurobiologie”, waarmee hij de onderlinge verbondenheid van onze hersenen beschrijft. Dit betekent dat de emotionele toestand van anderen ons sterk beïnvloedt.
Voor kinderen is deze impact nog groter, omdat ze volledig afhankelijk zijn van de zorg en emoties van hun ouders. Niet alleen wat ouders zeggen, maar ook wat ze voorleven – hun energie, hun onverwerkte trauma’s – wordt overgedragen op het kind. Dit gaat verder dan woorden: stress en onverwerkte emoties laten hun sporen achter op zowel emotioneel als biologisch niveau.
De erfenis van stress
Maté legt steeds weer uit hoe stress en trauma bij ouders de ontwikkeling van hun kinderen beïnvloeden. Ouders die regelmatig stress ervaren, beïnvloeden niet alleen hun eigen biologische processen, maar ook die van hun kinderen. Onderzoek toont aan dat kinderen van gestresste ouders vaak een verhoogd cortisolniveau ontwikkelen, wat schadelijk kan zijn voor hun hersenontwikkeling, vooral in de vroege kinderjaren.
Dit gebeurt vaak onbewust en zonder schuld. Ouders geven de trauma’s door die ze zelf hebben ervaren, waardoor er een stapeling van onverwerkte trauma’s en gedragspatronen door de generaties heen ontstaat. Een bekend voorbeeld is de praktijk om huilende baby’s “uit te laten huilen”. Daarnaast zijn er situaties waarin baby’s en jonge kinderen medische behandelingen moeten ondergaan, wat ook stress veroorzaakt. Deze stress verhoogt het cortisolniveau van het kind, wat schadelijke gevolgen kan hebben voor de hersenontwikkeling en het emotionele welzijn. Zelfs op zeer jonge leeftijd reageert een kind hierop met overlevingsgedrag, omdat het geen andere manier heeft om met de stress en onveiligheid om te gaan.
Verslaving, geweld en psychische problematiek
Als deze cyclus van onverwerkt trauma en stress niet wordt doorbroken, kan dit leiden tot problemen zoals verslaving, gewelddadig gedrag en ernstige psychische klachten in latere generaties. Volgens Maté komt verslaving vaak voort uit een onvermogen om emotionele pijn te verwerken, een pijn die vaak niet alleen van het individu zelf komt, maar een erfenis is van eerdere generaties. Dit geldt ook voor destructief gedrag, dat vaak een overlevingsstrategie is om om te gaan met onvervulde emotionele behoeften.
Besmettelijkheid van emoties
Veel ouders en professionals realiseren zich niet dat emoties besmettelijk zijn. De emotionele toestand van een ouder of professional beïnvloedt direct de emotionele staat van een kind of cliënt. Dit betekent dat we als ouder of professional goed voor onszelf moeten zorgen. Zelfzorg is niet alleen belangrijk voor je eigen welzijn, maar ook om te voorkomen dat je onbewust emotionele lasten overdraagt aan het kind of de cliënt. Dit vereist bewustzijn en de bereidheid om aan je eigen emoties, stress en trauma’s te werken.
Gedrag is taal
Wij als gedragsanalisten zien vaak dat kinderen op een onterechte manier verantwoordelijk worden gehouden voor hun gedrag, terwijl gedrag gewoon een vorm van communicatie is. Het is een uiting van innerlijke processen en onvervulde behoeften. Wanneer een kind stressgedrag vertoont, zoals agressie, terugtrekken of overmatige emoties, geeft het een signaal af. Dit gedrag komt voort uit een diepere laag van stress of pijn die niet op een andere manier kan worden geuit. Helaas ontbreekt dit besef nog te vaak bij ouders en professionals.
Word bewust, breek de cyclus
Als we werkelijk iets willen veranderen in de levens van kinderen en in onze samenleving, begint dat met bewustwording. Bewustzijn van hoe trauma wordt doorgegeven, hoe emoties besmettelijk zijn en hoe we zelf, als ouder of professional, het verschil kunnen maken. We moeten erkennen dat ons eigen gedrag en onze emoties directe invloed hebben op de mensen om ons heen.
Bij de AutismeAcademie en TraumaTrainingen bieden we wetenschappelijk onderbouwde trainingen om ouders en professionals te helpen deze mechanismen te begrijpen en te doorbreken. Onze bejegening is gebaseerd op de nieuwste inzichten van toonaangevende traumawetenschappers. Door onze trainingen leer je niet alleen hoe je kinderen en cliënten beter kunt ondersteunen, maar ook hoe je zelf om kunt gaan met de emotionele last die komt kijken bij het werken met een kwetsbare groep.