De meesten van ons kennen ze wel: de emoties schuld, schaamte, woede en verdriet. Misschien voel je je schuldig omdat je loog tegen iemand. Of misschien ervaar je schaamte na een situatie waarin je jezelf kwetsbaar opstelde. Deze emoties kunnen heel zwaar voelen, en het liefst zouden we ze vermijden. En toch zijn ze niet negatief. Ze proberen ons namelijk iets te vertellen en zijn dus heel nuttig.
Schuld: je innerlijke waarschuwing
In een van zijn trainingen legt Dr. Gabor Maté uit dat schuld ons als kinderen vaak heeft geholpen. Stel je voor dat je als kind boos was of iets wilde wat niet mocht. Als je je eigen emoties had gevolgd, had je misschien de liefde of goedkeuring van je ouders verloren. Schuld was een mechanisme dat je op het rechte pad hield, zodat je die connectie met je ouders kon behouden. Nu ben je echter volwassen, en die schuldgevoelens werken niet altijd meer in je voordeel. Ze houden je klein, terwijl je juist mag staan voor wat je nodig hebt.
Schaamte: de verbroken verbinding
Schaamte is misschien wel de meest pijnlijke emotie van allemaal. Het gevoel dat je je kleiner voelt en het liefst zou willen verdwijnen. Maar waar komt dit gevoel vandaan? Als kind hangt je hele wereld af van de liefde en goedkeuring van je ouders. Wanneer die verbinding wordt verbroken -bijvoorbeeld doordat je werd gestraft of genegeerd- kan schaamte ontstaan. In plaats van te denken dat er iets mis is met de situatie of het gedrag van je ouders, gaan veel kinderen geloven dat er iets mis is met henzelf. “Ik ben niet goed genoeg.” Dit gevoel kan je als volwassene blijven achtervolgen, ook al weet je diep van binnen dat je wél oké bent.
Woede: je natuurlijke grensbewaker
Veel mensen hebben vroeger geleerd dat woede slecht is, iets dat je moet beheersen. Maar wist je dat woede altijd een positieve intentie heeft? Woede helpt ons onze grenzen aan te geven. Stel dat iemand over je grens gaat, dan kan boosheid je eraan herinneren dat je voor jezelf moet opkomen. Er is echter een verschil tussen gezonde en ongezonde woede. Gezonde woede komt op wanneer je een directe inbreuk op je grenzen ervaart, zoals iemand die je oneerlijk behandelt. Je laat je woede zien, je beschermt jezelf, en de boosheid verdwijnt weer. Maar ongezonde woede blijft hangen. Die is vaak geworteld in oude pijn, die we nooit volledig hebben kunnen verwerken.
Probeer de volgende keer dat je woede voelt opkomen, even stil te staan. Vraag jezelf af: “Is deze woede een gezonde reactie op wat er nu gebeurt, of gaat het om een reactie op iets uit het verleden?” “Gezonde woede beschermt je, ongezonde woede houd je gevangen,” aldus Gabor Maté.
Verdriet: het loslaten van verlies
Verdriet is een emotie die we vaak vermijden. We willen geen tranen laten zien of de pijn van verlies voelen. Maar verdriet is een van de meest helpende emoties die we kunnen ervaren. Wanneer we onszelf verdriet toestaan, geven we onszelf de kans om echt los te laten wat er niet meer is. Zoals Dr. Maté’s collega Gordon Neufeld zegt: “Je zult worden gered in een oceaan van tranen.” Verdriet helpt ons om het verlies te accepteren. Of het nu gaat om het verlies van een dierbare, een verbroken relatie, of zelfs een droom die niet is uitgekomen.
Bij mannen wordt verdriet overigens vaak onderdrukt, omdat er van jongs af aan is ingeprent dat “jongens niet huilen”. In plaats daarvan wordt dit verdriet omgezet in boosheid, omdat dat meer geaccepteerd lijkt te zijn in onze maatschappij. Vrouwen laten vaak het tegenovergestelde zien: woede wordt onderdrukt en wordt geuit in verdriet. Daarom zeggen we als gedragsanalisten regelmatig: “Het lichaam liegt nooit en gelukkig kunnen we via de zes communicatiekanalen de meest betrouwbare informatie filteren over wat er écht bij iemand speelt.”
Emoties zijn informatie
Schuld, schaamte, woede en verdriet zijn dus signalen die ons iets willen leren over onszelf en onze relaties. De volgende keer dat je een van deze emoties ervaart, stop dan even en luister. Wat probeert dit gevoel mij te vertellen? Het wegduwen van emoties kost namelijk veel meer energie dan ze te willen begrijpen en er gewoon te laten zijn, want ze gaan vanzelf weer weg als hun taak erop zit.
Wil jij meer leren over emoties en de zes communicatiekanalen? In onze TraumaTrainingen en de training Profiling en micro-expressies gaan we hier dieper op in.