Een doolhof van emoties
De wereld van ouders en professionals die werken met kinderen met autisme of een andere diagnose kan soms aanvoelen als een doolhof van onzichtbare prikkels en onverwachte emoties. Vaak ligt de focus volledig op het kind en hun gedrag: hoe kunnen we hen beter begrijpen, ondersteunen en hun wereld overzichtelijker maken?
Maar wat als het probleem niet alleen bij het kind ligt, maar juist bij onszelf? Uit recente inzichten in trauma en de “besmettelijkheid” van gedrag blijkt dat de patronen die we zelf niet bewust hebben opgemerkt of opgelost, als een onbewuste last worden overgedragen op de ander – in dit geval het kind. Dat is geen prettig besef, maar het biedt wel een kans om veel te leren.
De onzichtbare overdracht van spanning
Kinderen, en vooral kinderen met autisme, zijn vaak buitengewoon gevoelig voor de emotionele staat van hun omgeving. Ze reageren op subtiele spanningen en innerlijke conflicten waarvan wij ons misschien niet eens volledig bewust zijn. We kunnen immers niet niet communiceren, en wat zich binnenin ons afspeelt, dragen we altijd, hoe subtiel ook, naar buiten.
Wanneer wij als ouders of professionals niet werken aan onze eigen patronen, dragen we de stress die wij ervaren letterlijk over op het kind. Dit gebeurt niet omdat we dat willen, maar omdat het een natuurlijk proces is. Wat wij niet aankunnen, zoekt een uitweg. Het kind voelt of ziet die spanning en probeert op zijn of haar eigen manier een oplossing te vinden voor iets dat niet hun taak zou moeten zijn.
De impact op het kind
Dit kan zich uiten in zogenaamd ‘ongewenst’ gedrag. In werkelijkheid is dat gedrag een teken van onveiligheid. Niets is zo onveilig voor een kind als een volwassene die signalen afgeeft die het kind niet begrijpt. Kinderen met autisme zijn vaak al overgevoelig voor omgevingsprikkels en worden extra zwaar belast als ze ook nog de onzichtbare spanningen van volwassenen moeten verwerken.
Dit leidt tot een constante staat van overprikkeling en stress. Het kan zich uiten in gedrag dat wij als problematisch beschouwen, zoals agressie, terugtrekken, woede-uitbarstingen of extreme controlebehoefte.
De gevolgen voor het kind en onszelf
Deze overdracht van stress is niet alleen schadelijk voor het kind, maar ook voor onszelf. Elke keer dat we onze eigen trauma’s, angsten en onzekerheden niet onder ogen zien, worden ze zwaarder. Ze stapelen zich op, en de cyclus blijft doorgaan.
Daarom is zelfzorg niet alleen belangrijk, maar essentieel. Zolang wij onze eigen bagage niet lossen, blijft die bagage steeds zwaarder drukken op zowel onszelf als het kind. Kinderen kunnen dat niet dragen – en dat zouden ze ook niet moeten hoeven doen.
Zelfzorg als verantwoordelijkheid
Zelfzorg is geen luxe of iets wat we pas doen als alles op orde is. Het is een voorwaarde om goed te kunnen functioneren als ouder, begeleider of professional. Zelfzorg vraagt moed en inzet om jezelf kritisch te onderzoeken en te ontdekken waar je spanningen vandaan komen.
Als we dit niet doen, blijven we gevangen in een cyclus van projectie. We geven onze ongewenste emoties door aan het kind, dat daar niets mee kan. Hierdoor raakt het kind zelf in een negatieve spiraal.
De praktische kant van zelfzorg
In de praktijk betekent zelfzorg dat we actief aan de slag gaan met onszelf. Dit kan door therapie, zelfreflectie, meditatie of simpelweg rust nemen om te voelen wat er in ons omgaat. Pas wanneer wij emotioneel en mentaal in balans zijn, kunnen we het kind een veilige, stabiele omgeving bieden waar zij recht op hebben.
Zonder die stabiliteit blijven we, onbewust en onbedoeld, de bron van hun stress. Het is onze taak als volwassene om die verantwoordelijkheid niet langer af te schuiven op het kind.
Reflectie: de sleutel tot groei
Wanneer we reflecteren op ons eigen innerlijke proces, ontstaat er ruimte. Ruimte voor het kind om zichzelf te zijn, zonder dat het de last van onze emoties hoeft te dragen. Die ruimte geeft hen de kans om te groeien en zich te ontwikkelen, zonder voortdurend belast te worden door prikkels en spanningen van buitenaf.
Wij moeten eerst goed voor onszelf zorgen voordat we werkelijk goed voor de kinderen kunnen zorgen. Wat in ons leeft, is vaak niet onze schuld. Maar het is wel onze verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat we het niet doorgeven aan de volgende generatie.
Begin vandaag met zelfzorg
Zelfzorg begint vandaag, niet alleen voor ons eigen welzijn, maar ook voor dat van het kind. Denk je als ouder of professional dat je hier geen last van hebt? Waarneming is een vast onderdeel in onze trainingen, met als een van de onderdelen “Blinde Vlek” 😉
Overigens hebben we onze eigen patronen ook vanuit een onderliggende reden ontwikkeld en omdat het vaak om overlevingsgedrag gaat zijn deze niet zo eenvoudig en soms helemaal niet weg te poetsen.
Meer weten:
TraumaTrainingen
Onze Boeken en publicaties
Onze blogs over autisme en trauma